สายพันธุ์ข้าวในอีสาน....น่ารู้

  การคัดเลือกพันธุ์ข้าวในอีสาน

 

การคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวน่ารู้

     พันธุ์ข้าวที่ใช้ปลูกในอีสานสามารถแบ่งได้ตามลักษณะการเจริญเติบโตของพันธุ์และแบ่งได้ตามลักษณะของชนิดเนื้อแป้งของเมล็ด ได้แก่ ข้าวเจ้า ข้าวเหนียว เป็นต้น ปัจจุบันการแบ่งตามลักษณะที่เกษตรกรคุ้นเคยเป็น 2 ลักษณะ ดังนี้

        1.ข้าวนาปี (พันธุ์ข้าวไวต่อช่วงแสง) : เป็นพันธุ์ข้าวที่ปลูกได้เฉพาะในฤดูฝน หรือที่เกษตรกรเรียกว่า" ข้าวนาปี" ข้าวนาปีนี้เป็นพันธุ์ข้าวที่มีการออกดอกตรงตามฤดูกาลเพราะต้องการช่วงแสงจำเพาะเพื่อการออกดอก ไม่ว่าจะปลูกข้าวพันธุ์นั้นเมื่อใด เช่น พันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ 105    ออกดอกประมาณวันที่ 20 ตุลาคม ซึ่งไม่ว่าจะปลูกข้าวพันธุ์นี้เมื่อใด ก็จะออกดอกในช่วงเดือนตุลาคมเท่านั้น

        2.ข้าวนาปรัง (พันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง) : เป็นพันธุ์ข้าวที่มีอายุการเก็บเกี่ยวค่อนข้างแน่นอน เมื่อมีอายุครบถึงระยะเวลาออกดอกข้าวพันธุ์นั้นจะออกดอกได้โดยไม่จำเป็นต้องอาศัยช่วงแสงเป็นตัวกำหนด ทำให้ข้าวชนิดนี้สามารถปลูกได้ตลอดปี แต่เกษตรกรมักจะเรียกว่า"ข้าวนาปรัง" แม้ว่าจะปลูกได้ทั้งในฤดูนาปี ที่อาศัยน้ำฝน และในช่วงฤดูแล้งที่ต้องอาศัยน้ำชลประทาน พันธุ์ข้าวที่เกษตรกรใช้ปลูกในขณะนี้ มีทั้งข้าวพันธุ์พื้นเมือง ทั้งข้าวเจ้า และข้าวเหนียว ที่ปลูกเพื่อใช้บริโภคในครัวเรือน และพันธุ์ข้าวดีของทางราชการที่ได้รับการรับรองจากกรมวิชาการเกษตร และส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกอยู่ทุกวันนี้

   หลักการและเหตุผล

     การคัดเลือกพันธุ์ข้าวโดยเกษตรกร สิ่งที่สำคัญอันดับแรก คือ เกษตรกรจำเป็นต้องรู้จักลักษณะประจำพันธุ์ของข้าวที่จะคัดเลือก เช่น ลักษณะลำต้น สี อายุ รสชาติ ความต้องการน้ำและแสง เป็นต้น เพื่อที่ว่าเมื่อเกษตรกรทำการคัดพันธุ์ข้าวก็จะสามารถระบุได้ว่าข้าวที่มีคุณภาพดีตรงตามพันธุ์เป็นอย่างไร นอกจากนี้การรู้จักลักษณะประจำพันธุ์ยังเป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับการปรับปรุงพันธุ์ เพราะเกษตรกรจะรู้ว่าข้าวที่ปรับปรุงขึ้นมามีลักษณะตามพ่อแม่พันธุ์หรือไม่

    อันดับถัดมาเมื่อต้องการคัดพันธุ์ข้าว ให้เกษตรกรเลือกเก็บรวงข้าวพันธุ์ที่ต้องการ จากกอที่ไม่เป็นโรคหรือไม่มีแมลงรบกวน เลือกรวงที่สมบูรณ์ติดเมล็ดดี รวงยาว เป็นต้น เลือกเก็บเมล็ดข้าวมาประมาณครึ่งกิโลกรัม โดยนำเมล็ดข้าวมาแกะเปลือกด้วยมือ หรือใช้เครื่องสีข้าวกล้องแล้วแต่สะดวก ทำการฝัดทำความสะอาดเพื่อให้เมล็ดลีบออกไป แล้วจึงนำข้าวกล้องเหล่านี้มาคัดเลือก

      การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ด้วยวิธีการคัดจากข้าวกล้อง เป็นวิธีการที่ช่วยให้คัดเลือกพันธุ์ได้ดีกว่าการคัดจากรวงเพียงอย่างเดียว เพราะเกษตรกรสามารถเห็นเมล็ดข้าวภายในว่าเป็นอย่างไร มีความสมบูรณ์ดีเพียงใด รวมทั้งมีลักษณะตรงตามสายพันธุ์ที่ต้องการหรือไม่ ทั้งนี้ เกษตรกรอาจมองว่าการคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ด้วยวิธีการคัดจากข้าวกล้องเป็นวิธีที่ต้องใช้ความละเอียดอ่อนและเป็นงานหนักหากต้องคัดเมล็ดข้าวในจำนวนมาก แต่ในทางปฏิบัติเกษตรกรสามารถรวมกลุ่มช่วยกันคัดเลือกและช่วยกันปลูกขยายได้ อีกทั้งเกษตรกรไม่จำเป็นต้องคัดข้าวกล้องในทุกๆ รอบการผลิต หากได้ทำการคัดอย่างเหมาะสมในปีแรกๆ แล้ว ปีต่อไปเกษตรกรเพียงปลูกรักษาพันธุ์ไว้และทำการสุ่มตรวจคุณภาพเป็นระยะๆ เท่านั้นก็เพียพอ